W dniu 26.07.1932 roku w Suwałkach odsłonięto pomnik gen. Józefa Dwernickiego. Pomnik powstał z inicjatywy dowódcy 2 Pułku Ułanów Grochowskich Józefa Smoleńskiego, a wykonał go Jakub Juszczyk Monument stanął w koszarach kawaleryjskich, gdzie stacjonował 2 Pułk Ułanów Grochowskich im. gen. Dwernickiego w roku 1932. Odsłonięcia dokonał ówczesny Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Ignacy Mościcki.
Józef Dwernicki przyszedł na świat 19 marca 1779 r. w Warszawie. Wywodził się z podolskiej szlachty herbu Sas. Kształcił się w Szkole Rycerskiej, szybko wstąpił także jako ochotnik do polowej artylerii. Po III rozbiorze Polski w 1795 r. przeprowadził się do rodzinnych dóbr i poświęcił prowadzeniu majątku. Ożenił się z Julianną Żukowską, z którą miał później czworo dzieci.W 1806 r. w okresie kampanii napoleońskiej współtworzył planujące organizację antyrosyjskiego powstania Towarzystwo Patriotyczne. Działania te zahamował francusko-rosyjski pokój w Tylży. Po wznowieniu działań zbrojnych w 1809 r. Dwernicki wraz ze stworzonym z mieszkańców swoich włości oddziałem dołączył do polskich formacji stacjonujących w rejonie Tarnopola.Brał udział w walkach z Austriakami, a w nagrodę za męstwo awansował na kapitana, został uhonorowany Złotym Krzyżem Virtuti Militari i nominacją na szefa szwadronu 15. pułku ułanów, z którym walczył w batalii francusko-rosyjskiej 1812 r. Uczestniczył również w kampanii w Niemczech i we Francji, odznaczając się szczególnie w bitwie pod Lipskiem. Wsławił się także w boju na przedpolach Paryża.
Po klęsce Napoleona Dwernicki wrócił do ojczyzny. Generał cieszył się powszechną sympatią. „Gen. Józef Dwernicki to niewątpliwie jedna z najpopularniejszych postaci polskiej epoki porozbiorowej. Cieszył się sympatią i uznaniem u współczesnych i potomnych. Owa popularność wynikała chyba przede wszystkim z drogi życiowej tego kresowego szlachcica, a później zawodowego żołnierza. Zawsze, kiedy tylko trzeba było walczyć o Polskę, nie wdając się w rozważania o szansach powodzenia i w zawiłe gry polityczne, stawał do boju i, co najważniejsze, odnosił niejedno błyskotliwe zwycięstwo” – tak opisuje generała Urszula Wencel-Kalembkowa w książce „Działalność gen. Józefa Dwernickiego na emigracji w latach 1832-1848”.
Dowodzący armią Królestwa Polskiego ks. Konstanty zlecił mu stworzenie regulaminu musztry jazdy. W 1815 r. mianowano go dowódcą 2. pułku ułanów powstającej armii Królestwa. Nie cieszył się jednak sympatią ks. Konstantego, dlatego na generała brygady awansował dopiero w 1829 r., obejmując także funkcję dowódcy 3. pułku strzelców konnych w Sieradzu.
Tam zastała go wiadomość o wybuchu Powstania Listopadowego, które od początku zdecydowanie poparł. Wyruszył do Warszawy, gdzie powierzono mu organizację szwadronów jazdy. Zabiegał także o przygotowanie wyprawy na Wołyń i Podole oraz wezwanie tych ziem do udziału w powstaniu. Dowodzący zrywem wyrazili na to zgodę dopiero zimą, w związku z ofensywą rosyjską. Formacje dowodzone przez gen. Dwernickiego 14 lutego 1831 r. pod Stoczkiem (pow. łukowski) pokonały siły gen. Fiodora Geismara.
Później Dwernicki podjął marsz na Wołyń, odnosząc po drodze kilka zwycięstw. Wystosował także odezwę do mieszkańców Wołynia i Podola bezskutecznie apelując o poparcie dla zrywu. Kontynuował mimo to działania zbrojne, lecz w sytuacji otoczenia przez silne oddziały nieprzyjaciela, podjął decyzję o kapitulacji i przejściu 27 kwietnia 1831 r. na terytorium Cesarstwa Austriackiego.
Krótko internowany przez Austriaków, zdecydował się na emigrację do Francji, gdzie aktywnie działał w polskich kręgach współtworząc w Paryżu m.in. Komitet Polski, Towarzystwo Wzajemnej Pomocy i polską szkołę. Po pewnym czasie przeprowadził się do Londynu, by 1848 r. wrócić do kraju i osiąść we Lwowie. Zajął się wówczas głównie pisaniem wspomnień, wydanych dopiero po jego śmierci. Miał także coraz większe problemy zdrowotne. Gen. Józef Dwernicki zmarł 23 listopada 1857 r. „rażony paraliżem płuc” w Łopatynie (obw. lwowski) w dobrach należących do hr. Adama Zamoyskiego.
„Dwernicki był człowiekiem przyjacielskim, dobrym kompanem, wzorowym opiekunem dla podkomendnych, nie pozbawionym wad, ale tego rodzaju, że nie umniejszały doń sympatii większości współczesnych mu i pozwoliły następnym pokoleniom umieścić go w panteonie bohaterów walk o niepodległość” – podsumowuje sylwetkę generała Wencel-Kalembkowa. (PAP)
W 1939 roku pomnik został zniszczony przez Niemnców.
Dowódca pułku, opuszczając koszary w nocy 4 września zapisał w swojej relacji „D-ca Pułku odsalutował pomnik Szefa Pułku gen. J. Dwernickiego. O godz. 23.10 oddział wymaszerował z koszar”. Prawdopodobnie pomnik został zniszczony po zajęciu Suwałk przez Niemców. Na fotografiach koszar z połowy 1941 roku widoczny jest jedynie pozbawiony pomnika cokół, a wieńczące bramę orły mają utrącone głowy.
Jak wspomina inicjator odbudowy pomnika pan Stanisław Łobacz pierwsze kroki w kierunku odtworzenia tego obiektu zostały podjęte w 2016 roku. W pierwszej turze został odnowiony cokół pomnika oraz brama wjazdowa do dawnych koszar. Dwa lata temu zostały odtworzone orły wieńczące słupy bramy.
Replikę pomnika wykonali Uladzimir Pipin i Konstantin Kostyuchenko, niestety z uwagi na obecną sytuację na Białorusi nie mogli uczestniczyć w uroczystości.
21 sierpnia 2021 roku o godz. 15:30 uroczyście odsłoniono odtworzony pomnik generała. Uroczystość otworzył gospodarz uroczystości Dyrektor Muzeum Okręgowego w Suwalkach Jerzy Brzozowski witając poczty sztandarowe, wszystkich zaproszonych gości oraz wszystkich przybyłych mieszkańców Suwałk. Następnie głos zabrał prezydent miasta Suwałk pan Czesław Renkiewicz. „Dzięki zaangażowaniu mieszkańców Suwałk, którzy przygotowali wnioski do Suwalskiego Budżetu Obywatelskiego i skutecznie pozyskali głosy mieszkańców brama wjazdowa do byłych koszar odzyskała swój blask. Została odremontowana. Ustawione zostały orły oraz pomnik gen. Dwernickiego, który zostanie – po raz drugi w swojej historii – oficjalnie odsłonięty. Podziękował imiennie panu Stanisławowi Łobaczowi – inicjatorowi odbudowy jak też wszystkim mieszkańcom Suwałk, którzy zagłosowali za tym projektem oraz Muzeum Okręgowemu w Suwałkach, które było wykonawcą projektu. Następnie głos zabierali zaproszeni goście. Parę słów wypowiedzieli także potomkowie generała Dwernickiego, którzy specjalnie na tę uroczystość przyjechali z Francji. Głos również zabrał Stanisław Łobacz – inicjator odtworzenia pomnika nakreślił historię pomnika, podziękował wszystkim, którzy przyczynili się do odbudowy. Zakomunikował też, że z okazji odsłonięcia pomnika wydana została karta pocztowa, przygotowana przez obecną na uroczystości panią Barbarę Strzymińską-Zdanewicz. Karta ta została rozdana wśród obecnych na uroczystości. Po wystąpieniu pana Łobacza – prezesa Oddziału Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego w Suwałkach dokonano uroczystego odsłonięcia pomnika. Odsłonięcia dokonali Prezydent Miasta Suwałk Czesław Renkiewicz, dyrektor Muzeum Okręgowego w Suwałkach Jerzy Brzozowski, Dowódca Drugiego Batalionu Czołgów Pierwszej Warszawskiej Brygady Pancernej (batalion przyjął imię gen. Dwernickiego) ppłk Marcin Krzymiński, Prezes Stowarzyszenia Ułanów Grochowskich im. Gen. Józefa Dwernickiego Jakub Feluch, potomkowie Józefa Dwernickiego Roman i Stanisław Dwerniccy oraz Stanisław Łobacz. Poświęcenia pomnika dokonał ks. Stanisław Wroński. Po złożeniu wiązanek pod pomnikiem odczytano Apel Pamięci i oddano salwy honorowe,, odegrano hymny i wyprowadzono sztandary. Na tym uroczystość została zakończona.
Zdjęcia : Wikimedia Commons, Narodowe Archiwum Cyfrowe, Marek Nowicki
