Od dawna specjali\u015bci g\u0142owili si\u0119 nad tym, dlaczego staro\u017cytny Wsch\u00f3d, a potem Grecja i Rzym, przyjmowa\u0142y na og\u00f3\u0142 stosunek warto\u015bci z\u0142ota do srebra jak 1 do 13,5, czyli jak by\u015bmy to dzi\u015b okre\u015blili, \u017ce gram z\u0142ota odpowiada 13,5 gramom srebra. W ko\u0144cu znaleziono klucz do tej dziwnej zagadki. Najstarsze cywilizacje \u2013 sumeryjsko \u2013babilo\u0144ska i egipska zostawi\u0142y ca\u0142y system oblicze\u0144, opartych na dok\u0142adnych obserwacjach dr\u00f3g cia\u0142 niebieskich: s\u0142o\u0144ca i ksi\u0119\u017cyca. Wiedza ta by\u0142a konieczno\u015bci\u0105 \u017cyciow\u0105 lud\u00f3w, kt\u00f3rych byt i kultur\u0119 kszta\u0142towa\u0142y wylewy rzek Eufratu i Nilu. Trzeba by\u0142o dok\u0142adnie wiedzie\u0107, kiedy zacznie przybiera\u0107 woda, aby wielkie sztuczne jeziora, kana\u0142y, \u015bluzy, ca\u0142e systemy nawadniaj\u0105ce by\u0142y przygotowane na przyj\u0119cie ogromne jej masy. Obliczono wi\u0119c dawno, \u017ce ksi\u0119\u017cyc, aby okr\u0105\u017cy\u0107 ziemi\u0119, potrzebuje na to 27 d\u00f3b, a s\u0142o\u0144ce – zgodnie z \u00f3wczesnym stanem wiedzy – kr\u0105\u017c\u0105ce wok\u00f3\u0142 nieruchomej ziemi 360 d\u00f3b. Ju\u017c astronomowie babilo\u0144scy obliczyli dok\u0142adnie, \u017ce rok s\u0142oneczny liczy 365 dni z godzinami i minutami. S\u0142o\u0144cu i ksi\u0119\u017cycowi, kt\u00f3re przybiera\u0142y r\u00f3\u017cne nazwy i postacie b\u00f3stw, po\u015bwi\u0119cono rzeczy najcenniejsze \u2013 kruszce, kt\u00f3re nosi\u0142y ich barw\u0119: srebrnemu ksi\u0119\u017cycowi \u2013 srebro, z\u0142otemu s\u0142o\u0144cu \u2013 z\u0142oto. Opr\u00f3cz wspomnianych metali w u\u017cyciu by\u0142a mied\u017a czerwona, po\u015bwi\u0119cona planecie Wenus. A kiedy przysz\u0142o do okre\u015blenia warto\u015bci tych kruszc\u00f3w, za podstaw\u0119 przyj\u0119to relacje obrot\u00f3w s\u0142o\u0144ca i ksi\u0119\u017cyca wok\u00f3\u0142 ziemi: oko\u0142o 27 do 360, czyli 1 : 13,5.<\/p>\n\n\n\n
Kruszce szlachetne kr\u0105\u017cy\u0142y pocz\u0105tkowo jako surowe, nie obrobione kawa\u0142ki z\u0142ota lub srebra. Przy kupnie i sprzeda\u017cy trzeba by\u0142o za ka\u017cdym razem odwa\u017ca\u0107 i odr\u0105bywa\u0107 odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 metalu. Nazwa rubla, po polsku – r\u0105bla \u2013 od r\u0105ba\u0107, zachowa\u0142a w sobie \u015blady tego sposobu p\u0142acenia. Wynalazku monety dokonano prawie jednocze\u015bnie w VII w. p. n. e. w Lidii, na zachodnich wybrze\u017cach Azji Mniejszej (dzisiejsza Turcja), oraz w pa\u0144stwie Fejdona, kt\u00f3ry w\u0142ada\u0142 Argolid\u0105 na Peloponezie i bogat\u0105 w srebro wysp\u0105 Egin\u0105 (Grecja). Lidyjska rzeka Paktolos p\u0142yn\u0119\u0142a dos\u0142ownie po z\u0142otym, a w\u0142a\u015bciwie elektronowym dnie. (Elektron – minera\u0142 b\u0119d\u0105cy stopem z\u0142ota i srebra). W\u0142asny i \u0142atwo dost\u0119pny kruszec oraz t\u0119tni\u0105ce \u017cyciem rynki to warunki, w kt\u00f3rych narodzi\u0142a si\u0119 moneta znaczona kr\u00f3lewskim znakiem.<\/p>\n\n\n\n
Tw\u00f3rc\u0105 pierwszego systemu monetarnego by\u0142 kr\u00f3l Lidii Alayttes (606-561 r. p.n.e.). Wprowadzi\u0142 on system dwu kruszcowy. Ale dopiero jego syn Krezus udoskonali\u0142 system pieni\u0119\u017cny ojca, ustalaj\u0105c \u201eastronomiczny\u201d stosunek warto\u015bci monet z\u0142otych do srebrnych w wysoko\u015bci 1 : 13,5. Ameryka\u0144ska ekipa archeolog\u00f3w z uniwersytetu Harward i Cornell natrafi\u0142a w 1968 r. pod ruinami Sardes, stolicy Lidii, na piece odlewnicze, miechy i wiele wyrob\u00f3w ze z\u0142ota. Odkrycie to pozwoli\u0142o stwierdzi\u0107, \u017ce przerabiano tam na wielk\u0105 skal\u0119 z\u0142oto, z kt\u00f3rego bito monety i przedmioty ozdobne. Okazuje si\u0119, \u017ce Krezus by\u0142 o wiele bogatszy ni\u017c dotychczas s\u0105dzono. O bogactwie z\u0142ota w Azji Mniejszej daj\u0105 nam wyobra\u017cenie legendy o skarbach Krezusa i Midasa oraz wyprawie Argonaut\u00f3w do Kolchidy po tzw. \u201ez\u0142ote runo\u201d. Z\u0142ote runo otrzymywano w ten spos\u00f3b, \u017ce wyk\u0142adano sk\u00f3ry owcze na dnie z\u0142otodajnej rzeki, kt\u00f3rej wody unosi\u0142y drobniutkie py\u0142ki z\u0142ota i pozostawia\u0142y na futrze ci\u0119\u017csze ziarenka z\u0142otego piasku.<\/p>\n\n\n\n
Od chwili wybicia pierwszych monet w Lidii i Argilidzie, kawa\u0142ek kruszcu, opatrzony znakiem, nabiera\u0142 specjalnego znaczenia. Stempel lub imi\u0119 kr\u00f3la stanowi\u0142o r\u0119kojmi\u0119, \u017ce zawarto\u015b\u0107 czystego metalu, srebra czy z\u0142ota oraz przyj\u0119ta w danym kraju waga pieni\u0105\u017cka jest w\u0142a\u015bciwa. Monety trzeba by\u0142o liczy\u0107, a nie wa\u017cy\u0107. Ta wielka rewolucja wp\u0142yn\u0119\u0142a na wytworzenie si\u0119 nowych poj\u0119\u0107 w umys\u0142owo\u015bci ludzkiej. Dawniej kupiec czy rzemie\u015blnik, chc\u0105c u\u015bwiadomi\u0107 swoje bogactwo, musia\u0142 policzy\u0107, ile ma sztuk byd\u0142a, koni, miar zbo\u017ca, ile talent\u00f3w czy min z\u0142ota i srebra, ile dom\u00f3w, ziemi, itd., ale nie m\u00f3g\u0142 okre\u015bli\u0107 ile jego maj\u0105tek jest wart \u0142\u0105cznie. Nauczywszy si\u0119 przelicza\u0107 warto\u015b\u0107 przedmiot\u00f3w na jednostki pieni\u0119\u017cne, cz\u0142owiek wytworzy\u0142 w swoim umy\u015ble poj\u0119cie sumy, jak\u0105 posiada w danej chwili lub pragn\u0105\u0142by posiada\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Od niepami\u0119tnych czas\u00f3w gromadzenie z\u0142ota, pieni\u0119dzy kruszcowych uwa\u017cano za \u201em\u0105dro\u015b\u0107 finansow\u0105\u201d. Bogata arystokracja, kupcy, bankierzy ukrywali nagromadzone oszcz\u0119dno\u015bci \u2013 najcz\u0119\u015bciej zakopywali je w ziemi. Natomiast pa\u0144stwo przechowywa\u0142o rezerwy skarbowe w skarbcu publicznym. Zasoby skarbca mog\u0142y by\u0107 w wyj\u0105tkowych sytuacjach naruszane, np. na finansowanie wojny.<\/p>\n\n\n\n
Niekiedy moneta dobra znika\u0142a z obiegu, a na jej miejsce pojawia\u0142a si\u0119 moneta z gorszego kruszcu lub zgo\u0142a miedziana. W staro\u017cytnej Grecji za fa\u0142szowanie pieni\u0119dzy karano wygnaniem lub \u015bmierci\u0105.. Wiadomo, \u017ce filozof Diogenes z Synopy (413-323r. p.n.e.) by\u0142 fa\u0142szerzem monet. Ju\u017c jego ojciec, bankier w Synopie, zajmowa\u0142 si\u0119 fa\u0142szowaniem pieni\u0119dzy. Przy\u0142apany na tym uczynku, zosta\u0142 wtr\u0105cony do wi\u0119zienia, gdzie zmar\u0142. Syn pocz\u0105tkowo trzyma\u0142 si\u0119 z daleka od tego procederu, ale po pewnym czasie postanowi\u0142 zasi\u0119gn\u0105\u0107 w tej sprawie rady u wyroczni w Delfach. Tam na \u015bwi\u0105tyni Apollina widnia\u0142 napis: \u201eLepiej podrabia\u0107 pieni\u0105dze ani\u017celi prawd\u0119\u201d. To go przekona\u0142o. Gdy odkryto jego czyny, zosta\u0142 skazany na wygnanie. Uda\u0142 si\u0119 do Aten gdzie zajmowa\u0142 si\u0119 ju\u017c tyko wy\u0142\u0105cznie filozofi\u0105, g\u0142osz\u0105c m.in. i\u017c umi\u0142owanie pieni\u0105dza jest \u017ar\u00f3d\u0142em z\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
W \u015bredniowiecznej europie ze \u015bwiec\u0105 szuka\u0107 z\u0142otych monet,. By\u0142y one po prostu za drogie i nie odpowiada\u0142y potrzebom gospodarki. A\u017c do po\u0142owy XIII wieku chrze\u015bcija\u0144skim \u015bwiatem rz\u0105dzi\u0142o srebro. Od 1096 r. ci\u0105gn\u0119\u0142y do Palestyny tysi\u0105ce zbrojnych rycerzy do walki o Ziemi\u0119 \u015awi\u0119t\u0105. Ci, do kt\u00f3rych u\u015bmiechn\u0105\u0142 si\u0119 los, zabrali w drog\u0119 powrotn\u0105 bogate \u0142upy. Na drugi brzeg Morza \u015ar\u00f3dziemnego pop\u0142yn\u0119\u0142y znaczne ilo\u015bci muzu\u0142ma\u0144skiego z\u0142ota. Nap\u0142yw bogactwa ca\u0142kowicie odmieni\u0142 ekonomiczne oblicze kontynentu. Stosowane dotychczas drobne denary ze srebra nie zaspokaja\u0142y wymaga\u0144 handlu. Niezb\u0119dne by\u0142o stworzenie grubszej i bardziej stabilnej jednostki p\u0142atniczej. Na p\u00f3\u0142noc od Alp rol\u0119 t\u0119 zacz\u0105\u0142 pe\u0142ni\u0107 srebrny grosz. Po\u0142udnie natomiast zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 do z\u0142ota. W po\u0142owie XIII wieku zgromadzone we W\u0142oszech z\u0142oto po raz pierwszy od stuleci trafi\u0142o do europejskich mennic, i to od razu w dw\u00f3ch konkuruj\u0105cych ze sob\u0105 miastach – Genui i Florencji. Z\u0142ota moneta z Florencji przez niemal trzy stulecia wyznacza\u0142a pieni\u0119\u017cne standardy. Podobne z\u0142ote monety bito w wielu innych pa\u0144stwach, \u017cadne na\u015bladownictwo nie dor\u00f3wna\u0142o jednak sukcesowi orygina\u0142u. Monety z Florencji produkowane by\u0142y w tak du\u017cych ilo\u015bciach, \u017ce bez problemu znalaz\u0142y drog\u0119 do sakiewki prawie ka\u017cdego zamo\u017cnego Europejczyka. P\u00f3\u017ane \u015bredniowiecze nie bez powodu opisywane jest wi\u0119c jako epoka dominacji florena.<\/p>\n\n\n\n
Odkrycie bogatych z\u0142\u00f3\u017c srebra w Kutnej Horze, ok. 150 km na wsch\u00f3d od Pragi, przyczyni\u0142o si\u0119 do powstania i popularyzacji grosza praskiego, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 podstaw\u0105 obrotu gospodarczego w Europie \u015arodkowej (w tym w Polsce). Kr\u00f3l Wac\u0142aw II wykorzysta\u0142 ten fakt, zmodyfikowa\u0142 gospodark\u0119 kruszcow\u0105 i zreformowa\u0142 system walutowy. Cienkie, jednostronne brakteaty zast\u0105piono dwustronnymi. Zaniechano te\u017c praktyki renowacji monet. Grosz praski, wybity po raz pierwszy w 1300 r., zyska\u0142 niebywa\u0142\u0105 popularno\u015b\u0107. Jego emisja trwa\u0142a do 1547 r. Moneta wa\u017cy\u0142a ok. 3,9 g przy pr\u00f3bie srebra 937\/1000. W szczytowym okresie produkcja si\u0119ga\u0142a 55 ton, co dawa\u0142o ok. 14,5 mln sztuk groszy. Jeden grosz praski odpowiada\u0142 dwunastu denarom. W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek, w okresie dominacji na rynku groszy praskich, podj\u0105\u0142 skromn\u0105 pr\u00f3b\u0119 wprowadzenia monety z\u0142otej. Jej wspomnieniem jest unikatowy, owiany legend\u0105 floren kr\u00f3la z 1330 r. Odnaleziono go przypadkiem w 1847 r., gdy mia\u0142 trafi\u0107 do tygla Boche\u0144skiego z\u0142otnika. Uratowany przed zniszczeniem stanowi dzi\u015b ozdob\u0119 kolekcji Emeryka Hutten Czapskiego w Krakowie.<\/p>\n\n\n\n
Jan Z\u0142otowski<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Od dawna specjali\u015bci g\u0142owili si\u0119 nad tym, dlaczego staro\u017cytny Wsch\u00f3d, a potem Grecja i Rzym, przyjmowa\u0142y na og\u00f3\u0142 stosunek warto\u015bci z\u0142ota do srebra jak 1 do 13,5, czyli jak by\u015bmy to dzi\u015b okre\u015blili, \u017ce gram z\u0142ota odpowiada 13,5 gramom srebra. W ko\u0144cu znaleziono klucz do tej dziwnej zagadki. Najstarsze cywilizacje \u2013 sumeryjsko \u2013babilo\u0144ska i … Czytaj dalejMy\u015bli z\u0142ote i srebrne<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptn.suwalki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2358"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptn.suwalki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptn.suwalki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptn.suwalki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptn.suwalki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2358"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ptn.suwalki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2358\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2359,"href":"https:\/\/ptn.suwalki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2358\/revisions\/2359"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptn.suwalki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2358"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptn.suwalki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2358"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ptn.suwalki.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2358"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}