Św. Eligiusz Patron Numizmatyków

Wyświęcenie Eligiusza na biskupa. (https://pl.wikipedia.org/wiki/Eligiusz_z_Noyon#/media/Plik:Saint_Eloi_ordination.jpg)

Święty Eligiusz uchodzi za patrona numizmatyków w wielu krajach, od niedawna także w Polsce. W niektórych krajach, jak na przykład w Niemczech, istnieją nawet kluby i stowarzyszenia numizmatyczne imienia świętego Eligiusza, a nawet muzea numizmatyczne świętego Eligiusza. Jednak w Polsce kult świętego Eligiusza nie jest zbyt powszechny i Jego postać nie jest u nas zbyt dobrze znana.

Na posiedzeniu ZG PTN we wrześniu 1999 roku  wybrano na opiekuna polskich numizmatyków świętego Eligiusza. W ostatnich kilku latach w naszej prasie numizmatycznej ukazało się zaledwie kilka artykułów i notatek na temat świętego Eligiusza. Warto więc pokusić się o nieco bliższe poznanie tej interesującej postaci.

Imię „Eligiusz” wywodzi się od łacińskiego czasownika „eligo, eligere, elegi, electum”, co znaczy: „wybrać” albo „wybierać”. A więc imię „Eligiusz” oznacza kogoś wybranego. Od tego samego czasownika łacińskiego pochodzą też popularne rzeczowniki: ” elektor” i „elekcja”.

Współczesna hagiografia zna tylko dwóch świętych, noszących imię Eligiusz. Jeden z nich to święty Eligiusz z Leryny, którego święto wypada 15 stycznia i drugi, „nasz” święty Eligiusz, biskup Noyon-Tournai, którego święto obchodzone jest 1 grudnia.

W „Biuletynie Numizmatycznym” nr 4/300/ z roku 1995 jest na stronie 31 reprodukcja obrazka z roku 1778, przedstawiająca świętego Eligiusza z atrybutami biskupa i złotnika. Ale najbardziej interesujący jest podpis pod rysunkiem. Mianowicie poniżej imienia biskupa umieszczony jest napis: „Aurifaborium et paecuniae indigentium patronus”, co można przetłumaczyć jako: „Patron potrzebujących pieniędzy”. Zatem w dzisiejszych ciężkich czasach warto by sobie zapewnić przychylność świętego Eligiusza.

https://onebid.pl/pl/monety-polska-iii-rp-100-miedziakow-numizmatycznych-sw-eligiusz-unc/1061275
https://onebid.pl/pl/monety-polska-iii-rp-100-miedziakow-numizmatycznych-sw-eligiusz-unc/1061275
https://www.katalogmonet.pl/components/com_joomgallery/img_pictures///04_15_05_31_10_10elma.jpg
https://www.katalogmonet.pl/components/com_joomgallery/img_pictures///04_15_05_36_10_10elmb.jpg

Za Wikipedią:

„Eligiusz z Noyon

Eligiusz z Noyonfr. Éloi de Noyon (ur. ok. 588 w  Chaptelat, zm. 1 grudnia 660 w Noyonie) – urzędnik dworski z czasów panowania Merowingów, biskup Noyonu i Tournai (641-659),  misjonarz, święty Kościoła katolickiego i ewangelickiego.

Pochodził z akwitańskiej chrześcijańskiej rodziny, prawdopodobnie galloromańskiego pochodzenia. Jako chłopiec uczył się rzemiosła w warsztacie menniczym sławnego Ebbona w pobliskim Limoges. Później udał się do Paryża, gdzie dzięki protekcji królewskiego podskarbiego Babbona dostał się na dwór frankijskiego Chlotara II, dla którego wykonał z powierzonego mu srebra tron z oparciem zdobnym precjozami. Piastował następnie godności dworskie w stolicy i w Arles, pozostając potem w służbie Dagoberta, przy którym był nawet kanclerzem (względnie głównym doradcą). Po jego śmierci usunął się z dworu i został kapłanem.

Założył wówczas kilka klasztorów, m.in. w Solignac i Paryżu, przekazywał datki dla biednych i podejmował próby ewangelizacji podbijanych terenów. 13 maja 640 roku otrzymał (wraz ze swoim przyjacielem Audoentem) sakrę biskupią i po śmierci biskupa Akariusza objął urząd w Noyonie (z jurysdykcją również nad Tournai).

W 654 roku Eligiusz przyjął przywilej dla opactwa Saint-Denis (wyłączenia go spod jurysdykcji zwykłych). W Noyon zbudował klasztor dla panien i założył tam opactwo, podobnie jak w Tournai i w Saint-Quentin. Po znalezieniu ciała chrześcijańskiego męczennika Quentina, którego tam pojmano, nakazał wzniesienie ku jego czci kościoła z regułą Zakonną irlandzkiego mnicha św. Kolumba. Odkrył również ciała św. Piatusa († ok. 286) i jego towarzyszy oraz szczątki irlandzkiego misjonarza św. Furseusza († ok. 650).

W 659 roku zrezygnował z urzędu i podjął się chrystianizacji terenów Flandrii, zamieszkanych przez pogańskicj Flamandów oraz Fryzów, mieszkańców rejonu Antwerpii, Tournai, Coutrai (w pobliżu Gandawy), Brugii (fr. Bruges) i Douai, a także barbarzyńskich plemion zamieszkujących wzdłuż wybrzeża. Zmarł w wieku ok. 70 lat. Pochowany został w Noyonie.

Zostawił po sobie spisane kazanie z czasu zwalczania praktyk pogańskich, homilię na Sąd Ostateczny oraz napisany w 645 r. list, w którym uprasza o modlitwę św. Dezyderiusza, biskupa Bourges i powiernika króla Dagoberta. Pozostałych 14 homilii, którym przypisuje się jego autorstwo, jest mało wiarygodnych.

Petrus Christus Św. Eligiusz w pracowni.
 (1449, olej na drewnie, 98×85,2 cm, The Metropolitan Museum of Art, New York, USA)

Po kanonizacji stał się jednym z najpopularniejszych świętych dawnej Galii, a jego kult rozprzestrzenił się poza granice kraju docierając również do Polski. Czczony jest szczególnie we Flandrii, w prowincji Antwerpia, Tournai, Courtrai k. Gandawy, Brugii i Douai. W średniowieczu jego relikwie zostały przedmiotem szczególnej czci. Często były przenoszone do innych miejsc spoczynku w latach: 881, 1066, 1137, 1255 i 1306.

św. Eligiusz z Loyon
(https://nasipatroni.pl/sw-eligiusz/)

Jego wspomnienie liturgiczne w Kościele ewangelickim i katolickim obchodzone jest 1 grudnia. Przeniesienie relikwii Kościół katolicki wspomina 25 czerwca

Jest patronem złotników, grawerów i pracowników w metalu, zwłaszcza kowali. Poprzez kowali patronat ten przeszedł m.in. na woźniców, dorożkarzy i handlarzy końmi. Jeszcze dziś niektórzy rzemieślnicy na Zachodzie w dniu 1 grudnia wstrzymują się od pracy. Jako orędownika wzywano go oprócz św. Floriana również przy pożarach. W Polsce uważany jest także za patrona lekarzy weterynrii oraz zegarmistrzów.

Ponieważ przejściowo pełnił też urząd zarządcy mennicy w Marsylii (historycznym świadectwem są monety Chlotara i Dagoberta z inskrypcją ELIGIVS MONETARIVS), uważany jest i za patrona mincerzy, numizmatyków oraz kolekcjonerów monet. W związku z tym upamiętniono go na licznych okazach medalierstwa i numizmatyki. Od 1996 Niemieckie Towarzystwo Numizmatyczne (DNG) corocznie przyznaje nagrodę jego imienia (Eligiuspreis) za opracowanie doniosłego problemu w tej dziedzinie.

https://www.wec.com.pl/Nasz-Swiety-Eligiusz-blog-pol-1511770615.html

W ikonografii św. Eligiusz przedstawiany jest w stroju biskupa, często z pastorałem i miniaturą kościoła ze złota na otwartej dłoni w prawicy. Ponadto w sztuce jego atrybutami najczęściej są przybory kowalskie (kowadło, młot, szczypce-cęgi, podkowa). Najbardziej znany obraz Petrusa Christusa przedstawia go jednak w złotniczym warsztacie (Św. Eligiusz złotnik lub Św. Eligiusz w pracowni, 1449), ważącego obrączki dla młodej pary, w otoczeniu przedmiotów dokumentujących jego zawód – wśród nich garści złotych monet. W Polsce zachowana figura świętego jako patrona złotników pochodzi z ołtarza ufundowanego przez nich we wrocławskim kościele św. Marii Magdaleny.

Cornelius Buis: Święty Eligiusz w pracowni złotniczej, 1609,
Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, arcydzieło polskiego złotnictwa – Złocista Tabula św. Eligiusza, prostokątna tablica z miedzi złoconej, kuta, osadzona w drewnianych, rzeźbionych ramach, przedstawiająca św. Eligiusza – patrona złotników, w stroju biskupim,
zajętego kowaniem kubka w pracowni złotniczej wraz z czeladnikiem pracującym przy ogniu

W malarstwie, zwłaszcza zachodnioeuropejskim (głównie francuskim i włoskim), od średniowiecza chętnie sięgano po tematy nawiązujące do popularnych legend z życia świętego. Jacopo da Empoli wyobraził go np. w scenie, gdy prezentuje dwa wykonane srebrne trony frankijskiemu królowi (Uczciwość św. Eligiusza, 1614). Z kolei Sandro Botticelli ukazał go w kuźni jako kowala zakładającego podkowę narowistemu rumakowi (Cud św. Eligiusza, 1490-92, z florenckiej Galerii Uffizi). Scena ta, niejednokrotnie odtwarzana w malarstwie, łączy się z legendą, według której Eligiusz miał odciąć nogę konia i po nałożeniu podkowy ponownie przywrócić ją zwierzęciu w cudowny sposób.”